Татарстан эшмәкәрләренә Югары судның рөхсәтсез төзелгән корылмаларны сүтү мәсьәләсенә карата хокукый позицияләре турында сөйләделәр

Татарстан Республикасы Рәисе каршындагы Эшкуарлар хокукларын яклау буенча вәкаләтле вәкилнең җәмәгать кабул итү бүлмәсе бизнес-берләшмә вәкилләре өчен чираттагы атналык вебинар үткәрде.

Бу юлы экспертлар Россия Федерациясе Югары суды Президиумының 2026 елның 1 июлендәге 18А/2026 номерлы «Россия Федерациясе Югары судының суд практикасы күзәтүен раслау турындагы (№ 2)» карарын карады. Документ рөхсәтсез төзелгән корылмалар белән бәйле иң бәхәсле мәсьәләләргә кагылышлы тәҗрибәне туплады. Анда объектны рөхсәтсез төзелгән дип тану һәм сүтү очраклары, җитди булган һәм җитди саналмаган хокук бозулар һәм милек хокукын яклау белән бәйле бәхәсләрдә үз хокукларыңны яклау тәртибе кебек темалар карала.

Игътибар үзәгендә дүрт төп мәсьәләләр төркеме тора:

1. Объектларны сүтүне таләп итү эшендә дәгъва белдерү вакыты.

Югары суд раслаганча, дәгъва белдерү вакыты милек хокукыннан мәхрүм итү белән бәйле булмаган хокук бозуларны бетерүне таләп итү очракларына кагылмый (РФ Гражданлык кодексының 208нче маддәсе). Бу, мәсәлән, җир участогы су объекты акваториясенә яки яр буе полосасына кергән очракларга кагыла. Әгәр су объекты дәүләт милкендә икән, прокурор бу участокны теләсә кайсы вакытта шәхси милектән кире алуны һәм анда төзелгән корылмаларны сүтүне таләп итә ала — монда дәгъва белдерү вакыты кулланылмый.

2. Шәһәр төзелеше һәм төзелеш нормаларын бозу һәм хокук бозуларның җитдилеге.

Торак йортны рөхсәтсез төзелгән корылма буларак тану өчен аның ничә катлы булуын билгеләгәндә судларга бинаның җир өстендәге катларының санын исәпкә алырга кирәк. Әгәр корылма авышлыкта урнашкан булса, җир өстендәге беренче кат җирнең иң түбән планлаштыру билгесеннән алып билгеләнә. Бинаның өлешләре төрле катлы булган очракта, катлар саны иң биек өлештәге катлар санына карап билгеләнә. Шул ук вакытта шәһәр төзелеше нормалары бераз гына бозылган (мәсәлән, төзелеш объекты минималь дәрәҗәдә чикләрдән читкә чыккан) очракта, кешеләрнең гомеренә һәм сәламәтлегенә куркыныч тудырмаучы һәм өченче затларның хокукларын бозмаучы очраклар җитди түгел дип танылырга һәм корылманы саклап калуга комачауламаска мөмкин. Ә рөхсәт ителгән катлар санын арттыру яки бинаны артык биек итеп төзү, шулай ук иминлек таләпләренә кагылучы төзелеш нормаларын бозу очраклары җитди хокук бозу санала. Мондый очракларда биналарны сүтүне таләп итәләр.

3. Банкротлык очрагында авыл хуҗалыгы билгеләнешендәге җир участокларын сату.

Югары суд авыл хуҗалыгы җирләренә кагылышлы мөһим аңлатма бирде: хәтта хуҗасы банкрот булса да, аның җирдәге өлешен сату тәртибе үзгәрми, ул законнарга ярашлы тәртиптә башкарылырга тиеш.

Әгәр җир өлешен сатканда закон бозылса (мәсәлән, аны сатып алырга хокукы булмаган кешегә бирсәләр), уртак милеккә ия булган теләсә кайсы кеше бу килешүне суд аша кире кага ала. Иң мөһиме: бу кеше, хәтта моңа кадәр ул җирне үзе сатып алырга теләп, сатып ала алмаган булса да, барыбер килешүне гамәлдән чыгаруны таләп итеп мөрәҗәгать итәргә хаклы.

4. Күчемсез милек белән бәйле законсыз килешүләрнең нәтиҗәләре.

Шулай ук Югары суд раслаганча, судлар рөхсәтсез төзелгән объектларга бәйле бәхәсләрне хәл иткәндә җир участокларына хокукларның законга ярашлы рәвештә теркәлгән булуын тикшерергә тиеш. Әгәр хокукларны теркәгәндә закон бозылган булса, суд формаль нигезләр белән генә чикләнә алмый.

Вебинар барышында шулай ук тәҗрибәдән реаль мисал – рөхсәт кәгазьләре һәм дәүләт яки муниципаль милек иясенең ризалыгыннан башка төзелгән бинаны сүтү турындагы эш каралды.

Экспертлар эшмәкәрләрне объектлар төзегәндә яки реконструкцияләгәндә түбәндәге киңәшләргә таянырга чакырды:

- җир участогының чикләренең гомуми файдаланудагы җирләргә (яр буе полосалары, акваторияләр) кермәвен җентекләп тикшерергә;

- төзелеш объектының рөхсәт ителгән параметрларын (катлар санын, биеклеген, төзелеш процентын) бозмаска;

- авыл хуҗалыгы җирләрендә өлеш сатып алган очракта, 101-ФЗ номерлы федераль закон белән билгеләнгән процедураның төгәл үтәлүен тикшерергә;

- сүтү турында бәхәс килеп чыккан очракта, хокук бозулар иминлеккә куркыныч тудырмаса һәм өченче затларның хокукларын бозмаса, хокук бозуларның җитди булмавын актив рәвештә дәлилләргә тырышырга.

Онлайн-очрашуның видеоязмасын сылтама аша карарга мөмкин.

Татарстан бизнес-омбудсменының җәмәгать кабул итү бүлмәсе һәр атна саен пәнҗешәмбе көнне эшмәкәрләр өчен иң актуаль темаларга багышланган видеоконференцияләр оештыра. Анда белгечләр һәм экспертлар чакырыла.

Киләсе вебинарлар өчен темаларны Татарстан бизнес-омбудсменының җәмәгать кабул итү бүлмәсе кайнар линия телефоны (843)203-29-08 яки op@tatar.ru почтасы аша тәкъдим итәргә мөмкин.